2025-ci ilin oktyabrında başlayan və "bir şəhər - bir fakültə" prinsipinə əsaslanan genişmiqyaslı təhsil sistemi islahatı etnik azlıqlar üçün ciddi riskləri ehtiva edir. "Sosial Ədalət Mərkəzi"nin tədqiqatına görə, dəyişikliklər akademik dairələrin iştirakı olmadan, təcili şəkildə həyata keçirilib və təcrübədə etnik azlıqların xüsusi ehtiyaclarına məhəl qoymur.

"1+4" proqramına və universitetlərə zərbə

Gürcüstanda 2009-cu ildən etibarən "1+4" təhsil proqramı uğurla fəaliyyət göstərir və bu proqrama hər il 1500-ə qədər qeyri-gürcüdilli abituriyent qəbul olunur. Proqram etnik azlıqların inteqrasiyası və gürcü dilinin öyrənilməsi üçün əsas alətdir.

Lakin islahatlar çərçivəsində proqramların ləğv edilməsi və ya başqa şəhərlərə köçürülməsi tələbələri çətin vəziyyətə salır. Xüsusilə iki əsas təhsil mərkəzi zərər çəkir:

İlia Dövlət Universiteti ("1+4" proqramı tələbələrinin 20%-nin təhsil aldığı yer) qəbul yerlərinin sayını 4 207-dən 300-ə qədər azaldır.

Samtsxe-Cavaxeti Dövlət Universitetində isə 2026-2027-ci tədris ilindən yalnız pedaqogika, aqronomiya və baytarlıq istiqamətləri qalacaq.

Maliyyə maneələri və qızlar üçün risklər

Tarixən etnik azlıq abituriyentlərinin 97%-i seçimi Tbilisi və Samtsxe-Cavaxetidəki universitetlərin xeyrinə edirdi. Tbilisidə işləmək imkanı və ya Samtsxe-Cavaxetidə yaşayış yerinə yaxınlıq onlar üçün ali təhsil almağın maliyyə yükünü yüngülləşdirirdi.

Fakültələrin başqa şəhərlərə (məsələn, Kutaisiyə) köçürülməsi sosial cəhətdən həssas gəncləri çətin seçim qarşısında qoyur. Hətta arzu etdikləri peşədən və ya ümumiyyətlə ali təhsildən imtina etmək məcburiyyətində də qala bilərlər.

Tədqiqat xüsusi diqqəti tələbə qızlara yönəldir:

"Uzaqlıq və kirayə mənzilə ehtiyac həm maliyyə, həm də mədəni və sosial nəzarət risklərini artırır ki, bu da bəzi hallarda qızların ali təhsildən imtina etməsinə əsas olur."

Çoxdilli (multilinqual) proqramın ləğvi

TDU-da müəllim hazırlığı üzrə 300 kreditlik, inteqrasiya olunmuş proqramın tədricən ləğv ediləcək rejimə (2030-cu ilə qədər) keçirilməsi daha bir həyəcanverici qərardır. Bu, qeyri-gürcüdilli məktəblər üçün məqsədyönlü şəkildə ikidilli kadrlar hazırlayan yeganə proqramdır. Onun ləğvi birbaşa olaraq vətəndaş inteqrasiyası üzrə dövlət strategiyasına ziddir və regionlarda ixtisaslı kadr çatışmazlığını daha da dərinləşdirəcək.

Sosial Ədalət Mərkəzi bildirir ki, bu kimi dəyişikliklər inteqrasiya siyasətini zəiflədir:

"Praktikada konkret sosial qruplara qeyri-mütənasib şəkildə zərər vuran, formal olaraq neytral dəyişikliklər ayrı-seçkilik riski kimi qiymətləndirilə bilər. Təhsilə bərabər çıxışı real olaraq qoruyub saxlayacaq keçid mexanizmlərini və sosial zəmanətləri təmin etmək dövlətin məsuliyyətidir."

Təşkilatın hesabatı və tədqiqatın nəticələri ilə daha ətraflı keçid vasitəsilə tanış ola bilərsiniz: