BMT-nin Əhali Fondunun (UNFPA) Şərqi Avropa və Mərkəzi Asiyanın 11 ölkəsində,

o cümlədən Gürcüstanda apardığı "Demoqrafik Gələcək Araşdırması" göstərib ki, gənclərin artıq ailə həyatını sevmədiyi və uşaq sahibi olmaq istəmədiyi barədə geniş yayılmış fikir həqiqəti əks etdirmir.

Əksinə, 2025-ci ildə aparılmış və 18–39 yaş arasında 13 mindən çox insanın iştirak etdiyi araşdırmaya əsasən, gənclər ailəyə və uşaqlara böyük əhəmiyyət verirlər. Lakin onların reproduktiv məqsədlərinə, yəni uşaq sahibi olmaq istəyinə müxtəlif maneələr əngəl yaradır.

Bu məqalədə BMT-nin Əhali Fondunun (UNFPA) araşdırmasının əsas nəticələri təqdim olunur. O cümlədən:
• Gənclər nə istəyirlər?
• Onlar evlilik barədə nə düşünürlər?
• Uşaq sahibi olmaq barədə fikirləri necədir?
• Gələcəyə və təhsilə münasibətləri necədir?
• İşsizlik, maliyyə asılılığı və şəxsi mənzilin olmaması onlara nə dərəcədə təsir edir?

BMT-nin Əhali Fondu (UNFPA) tərəfindən həyata keçirilən Demoqrafik Gələcək Araşdırması (Demographic Futures Survey, 2025) çərçivəsində keçirilən sorğuda 73 ölkə və ərazidə yaşayan 18–39 yaşlı insanlar iştirak ediblər. Araşdırmanın məqsədi gənclərin öz gələcəklərinə, tərəfdaş münasibətlərinə və reproduktiv planlarına baxışını öyrənmək olub.

Bu konkret hesabatda isə tədqiqatçıların Şərqi Avropa və Mərkəzi Asiyanın 11 ölkə və ərazisində topladığı məlumatlar təhlil edilib. Bunlar Azərbaycan, Bosniya və Herseqovina, Gürcüstan, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Şimali Makedoniya, Moldova Respublikası, Serbiya, Ukrayna, Özbəkistan və Kosovodur (araşdırma çərçivəsində Kosovo BMT Təhlükəsizlik Şurasının 1244 (1999) saylı qətnaməsinə uyğun şəkildə nəzərdə tutulur).

Ailə, evlilik və uşaqlar – gənclər üçün əsas dəyərlərdir
Şərqi Avropa və Mərkəzi Asiyada yaşayan gənclər, o cümlədən Gürcüstanda yaşayanlar üçün evlilik və uşaq sahibi olmaq həyatda ən mühüm məqsədlərdən biridir.

Sorğuda iştirak edənlərin 79%-i evlənmək istədiyini bildirib. Bu göstərici araşdırmada iştirak edən digər regionlardakı 63%-lik göstəricidən xeyli yüksəkdir.
Uşaq sahibi olmağın əsas motivi isə sevinc və xoşbəxtlik hesab olunur.

Respondentlərin mütləq əksəriyyəti iki və ya daha çox uşaq sahibi olmaq istəyir və ailəni öz şəxsiyyətinin, eləcə də xoşbəxtliyinin ən mühüm təməli hesab edir.
Doğum səviyyəsinin aşağı olduğu ölkələrdə arzu olunan orta uşaq sayı:

• qadınlar üçün 2,6;
• kişilər üçün 2,9 uşaqdır.
Doğum səviyyəsinin yüksək olduğu ölkələrdə isə bu göstərici 3,7 uşağa çatır.
UNFPA-nın araşdırmasına əsasən, Gürcüstanda arzu olunan orta uşaq sayı:
• qadınlar üçün 2,6;
• kişilər üçün isə 3 uşaqdır.

35–39 yaşlı insanların arzuları niyə reallaşmır?
Araşdırma göstərir ki, yaş artdıqca istənilən sayda uşaq sahibi olmayan insanların payı artır.

35–39 yaş qrupunda olan respondentlərin təxminən üçdə biri istədiyi sayda uşağa malik olmadığını bildirib.

Sorğuda iştirak edənlərin əksəriyyəti bunun əsas səbəbi kimi maddi çətinlikləri göstərib.

UNFPA-nın məlumatına görə, insanların ailə planlarını həyata keçirməsinə mane olan əsas amillər bunlardır:
• maliyyə qeyri-sabitliyi;
• yaşayış yerinin olmaması və ya mənzil probleminin mövcudluğu;
• işsizlik;
• gələcək barədə qeyri-müəyyənlik;
• münasib tərəfdaşın olmaması;
• iş və ailə həyatını uzlaşdırmağın çətinliyi.

Araşdırmada vurğulanır ki, bu maneələrin aradan qaldırılması doğum səviyyəsinin yüksəldilməsi baxımından həlledici əhəmiyyət daşıyır.

Öz evi olmayan gənclər
Araşdırma göstərir ki, Şərqi Avropa və Mərkəzi Asiyada yaşayan gənclərin böyük hissəsi valideynləri ilə yaşayır.

Respondentlərin yalnız kiçik hissəsi öz mənzilinə sahib olduğunu bildirib.

Gənclərin əhəmiyyətli hissəsi hesab edir ki, şəxsi mənzilə sahib olmamaq ailə qurmaq və uşaq sahibi olmaq qərarını təxirə salır.

Gürcüstanda da vəziyyət oxşardır.
Sorğuda iştirak edən gənclərin böyük hissəsi bildirib ki, onlar mənzil almaq və ya kirayə götürmək imkanına malik deyillər.

Mənzil qiymətlərinin yüksək olması və ipoteka kreditlərinin əlçatmazlığı onların gələcək planlarına ciddi təsir göstərir.

İqtisadi müstəqillik
Araşdırmanın nəticələrinə əsasən, gənclər üçün iqtisadi müstəqillik ailə qurmazdan əvvəl vacib şərtlərdən biridir.

Respondentlərin əksəriyyəti bildirib ki:
• sabit gəlirə malik olmaq;
• daimi iş tapmaq;
• maliyyə cəhətdən valideynlərdən asılı olmamaq
ailə qurmaq qərarına birbaşa təsir edir.

Bir çox respondent qeyd edib ki, iqtisadi vəziyyət yaxşılaşarsa, daha tez ailə qurmağa və daha çox uşaq sahibi olmağa hazır olar.

Təhsil və karyera
Sorğu iştirakçılarının böyük əksəriyyəti ali təhsili və peşəkar inkişafı vacib hesab edir.

Xüsusilə qadınlar təhsil almağın və peşəkar inkişafın onların həyatında mühüm rol oynadığını bildiriblər.

Araşdırmada qeyd olunur ki, gənclər təhsil almaqla ailə qurmaq arasında seçim etmək istəmirlər.

Onlar hesab edirlər ki, dövlət elə şərait yaratmalıdır ki, insan həm təhsil ala, həm işləyə, həm də ailə həyatı qura bilsin.

Gender rolları dəyişir
Araşdırma göstərir ki, Şərqi Avropa və Mərkəzi Asiyada ənənəvi gender rolları tədricən dəyişməkdədir.
Respondentlərin böyük hissəsi hesab edir ki:
• uşaqların tərbiyəsində həm ana, həm də ata eyni dərəcədə iştirak etməlidir;
• ev işləri yalnız qadının vəzifəsi deyil;
• ailənin maddi təminatı da yalnız kişinin öhdəliyi olmamalıdır.

Lakin bununla yanaşı, bir çox ölkədə ənənəvi baxışlar hələ də güclü olaraq qalır.

Gürcüstanda da respondentlərin bir hissəsi hesab edir ki, əsas gəlir gətirən şəxs kişi olmalıdır.

Gənclər gələcəyə nikbin baxırlarmı?

Araşdırmanın nəticələrinə görə, respondentlərin əksəriyyəti gələcəyə nikbin baxmaq istəsə də, iqtisadi və sosial qeyri-müəyyənlik onların planlarına ciddi təsir göstərir.

Sorğuda iştirak edən gənclərin əhəmiyyətli hissəsi hesab edir ki, qarşıdakı illərdə:
• mənzil almaq daha da çətinləşəcək;
• sabit iş tapmaq mürəkkəbləşəcək;
• yaşayış xərcləri artacaq;
• uşaq böyütmək daha baha başa gələcək.

UNFPA qeyd edir ki, bu cür narahatlıqlar bir çox gəncin ailə qurmaq və ya uşaq sahibi olmaq qərarını təxirə salmasına səbəb olur.

Gənclər dövlətin hansı dəstəyini gözləyirlər?
Respondentlərdən ailə qurmağa və uşaq sahibi olmağa nə kömək edə biləcəyi soruşulub.

Onların cavablarına əsasən, ən vacib dəstək tədbirləri bunlardır:
• daha yüksək əməkhaqqı;
• sabit məşğulluq;
• əlçatan mənzil proqramları;
• uşaqlara qulluq xidmətlərinin inkişaf etdirilməsi;
• valideyn məzuniyyətinin yaxşılaşdırılması;
• gənc ailələr üçün maliyyə dəstəyi.

Respondentlərin fikrincə, bu tədbirlər onların ailə planlarını reallaşdırmasına mühüm töhfə verə bilər.

Gürcüstanda vəziyyət
Araşdırmaya görə, Gürcüstanda yaşayan gənclər də regionun digər ölkələrindəki yaşıdları kimi ailəni və uşaqları yüksək dəyər hesab edirlər.

Lakin onların qarşısında duran əsas maneələr bunlardır:
• iqtisadi qeyri-sabitlik;
• yüksək yaşayış xərcləri;
• mənzil problemi;
• gələcək barədə qeyri-müəyyənlik.

Sorğuda iştirak edən gənclərin böyük hissəsi bildirib ki, maddi imkanları daha yaxşı olsaydı, daha tez ailə qurar və daha çox uşaq sahibi olardı.

UNFPA-nın nəticəsi
Araşdırmanın müəllifləri vurğulayırlar ki, doğum səviyyəsinin azalmasının əsas səbəbi insanların uşaq istəməməsi deyil.

Əksinə, insanların çoxu arzuladığı sayda uşaq sahibi olmaq istəyir, lakin mövcud iqtisadi və sosial şərait buna imkan vermir.

UNFPA hesab edir ki, hökumətlər doğum səviyyəsini artırmaq istəyirlərsə, diqqəti insanların reproduktiv seçimlərini məhdudlaşdırmağa deyil, onların istədikləri həyatı qurmalarına kömək edən siyasətlərə yönəltməlidirlər.

Belə siyasətlərə aşağıdakılar daxildir:
• layiqli əməkhaqqı və sabit məşğulluq;
• münasib qiymətə mənzil;
• keyfiyyətli səhiyyə xidməti;
• uşaqlara qulluq xidmətlərinin genişləndirilməsi;
• qadınlar və kişilər üçün ailə və iş həyatını uzlaşdırmağa imkan verən şərait.

UNFPA-nın qənaətinə görə, yalnız bu cür yanaşma insanların arzuladıqları ailə modelini həyata keçirməsinə və eyni zamanda demoqrafik problemlərin yumşaldılmasına kömək edə bilər.

Mənbə: radiotavisupleba.ge

---

Bizi Teleqramda izləyin! Yeni xəbərlər anında kanalda! Linkə daxil olub abunə olun!
Bizi WhatsAppda izləyin! Yeni xəbərlər anında kanalda! Linkə daxil olub abunə olun!

---

Digər maraqlı xəbərlər "Marneuli" radiosunun Facebook səhifəsində.
Bizi "Telegram"da izləyin.
Bizi "TikTok"da izləyin.
Bizi "İnstagram"da izləyin.
Bizi "X"da izləyin.
Şahidi olduğunuz hadisələri çəkib bizə göndərin! +995557994415

---

 

---

Gürcüstanın hər yerindən olan 22 onlayn media birləşdik ki, gec olmadan mübarizə aparaq.
Bu mübarizədə sənin dəstəyin həlledicidir. https://sinatle.media/

Müstəqil onlayn medianı dəstəkləmək üçün ianə et:
# GE76TB7548536080100013
# GE70BG0000000609775306

Repressiv rejim müstəqil onlayn medianı yox etməklə hədələyir. Bu real təhlükəni göstərmək üçün 22 media qurumunun vebsaytı müvəqqəti olaraq dayandırıldı. Bu simvolik addım “İşıq sönməməlidir” kampaniyasından əvvəl həyata keçirildi. Kampaniyanın məqsədi müstəqil medianı qorumaq üçün dəstəkçiləri birləşdirməkdir.