Ev-məktəb-ev – kənddə yaşayan qızların gün ərzində keçdiyi yol əsasən budur. Əksər kəndlərdə, xüsusilə də rayon mərkəzindən uzaqda yerləşən kəndlərdə qızlar üçün inkişafa yönəlmiş sinifdənkənar xidmətlər əlçatan deyil. Qızlar məktəbdən birbaşa evə qayıdırlar və əksər hallarda ailə işlərində iştirak edirlər.

22 yaşlı Türkan Şahverdova Marneuli bələdiyyəsinin Böyük Muğanlı kəndində anadan olub. Məktəbi də həmin kənddə bitirib və sonradan təhsilini Tbilisidə davam etdirib. Türkan deyir ki, məktəb dövründə rayon mərkəzinə gedə bilmirmiş. İctimai nəqliyyat böyük problem olub və eləcə də qızların uzaq məsafəyə getməsi ilə bağlı stereotiplər mövcud olub.

Kənddə isə həmyaşıdları ilə zaman keçirmək, sinifdənkənar təhsil almaq, müxtəlif dərnəklərə getmək, sosiallaşmaq üçün məktəbdən əlavə yer olmadığını bildirir. O, qeyd edir ki, Böyük Muğanlıda bu gün də belə məkan yoxdur.


Marneuli bələdiyyəsində 74 ictimai məktəb fəaliyyət göstərir. 74 məktəbdən 17-si baza məktəbidir və 2025-2026-cı tədris ilindən 9 il əvəzinə, 10 illik təhsil olacaq. Bu deməkdir ki, Marneulinin 17 kəndində şagirdlər öz məktəblərində 10 il oxuyacaqlar. Sonra isə ailənin qərarına uyğun olaraq təhsillərini başqa kəndin və ya şəhərin məktəbində davam etdirməli olacaqlar. Ola bilər, qızların və ailələrinin təhsili davam etdirmək istəyi olsun, amma maddi çətinlik, ictimai nəqliyyatın natamam xidmətinə görə onlar bu imkandan məhrum idilər.

Vətəndaş Bərabərliyi Platformasının sədri Samirə İsmayılovanın sözlərinə görə, kəndlərdə yaşayan qızlara fərdi inkişaf üçün həyati əhəmiyyət daşıyan bu yaxşılıqlar daha az əlçatandır. Təhsil, fərdi inkişaf və ya səhiyyə xidmətləri kəndlərdə yaşayan qızlara nisbətən şəhərdə yaşayan qızlara daha çox əlçatandır.

“Kəndlərdə yaşayan qızlarla bağlı mühit də daha stereotiplidir, daha qapalı şəraitdə yaşamalı olurlar. Ona görə də kəndlərdə yaşayan qızların problemləri böyük şəhərlərdə yaşayan qızlar üçün əksər hallarda aktual olmaya, yaxud ikinci dərəcəli ola bilər”, – Samirə İsmayılova bildirdi.

Vətəndaş Bərabərliyi Platformasının sədrinin açıqlamasına görə, kəndlərdə yaşayan qızların hüquqları da çox pozulur. Bu erkən yaşda evlilik hallarında da təsvir olunub.

“Kəndlərdə yaşayan qızların hüquqi vəziyyəti statistika baxımından əksər hallarda pozulur. Eləcə də bizim regionda spesifik uşaq evliliyi məsələsinə toxunsaq, görərik ki, faktlar daha çox kəndlərdə qeydə alınır. Məlumat və müxtəlif xidmətlərin əlçatan olduğu böyük şəhərlərdə uşaq evliliyi daha azdır. Şəhərlərdə təhsilin əlçatanlığı və səhiyyə xidmətləri də daha yaxşı inkişaf edib. Əgər kənddə yaşayırsansa və sənə səhiyyə xidmətləri lazımdırsa, yaxud oxşar xidmətlər yoxdursa, ya da misal üçün reproduktiv xidmətlərlə bağlı stereotip yanaşma varsa”, – Samirə İsmayılova deyir.

Onun sözlərinə görə, şəhərlərdən fərqli olaraq kəndlərdə demək olar ki, qızların qeyri-formal tədbirlərə qoşulacağı, fərdi inkişaf edəcəyi təşkilatlar və müəssisələr yoxdur. Qeyri-formal və formal təhsil gənclərin bacarıqlarını inkişaf etdirməyə kömək edir. Bu isə onların işlə təmin edilməsi və rəqabətlilik səviyyəsini artırır. İşlə təmin olunmaları qızların iqtisadi imkanlarını gücləndirir, bu isə birbaşa ölkənin iqtisadi artımına da təsir göstərir.

Kəndlərdə və şəhərlərdə yaşayan gənclərin imkanlarının fərqliliyini müxtəlif tədqiqatlar da təsdiq edir. Gürcüstanda 2014-cü ildən sonra gənclərin milli tədqiqatı aparılmayıb. Burada konkret fərqlər və göstəricilər qeyd olunur. Müxtəlif tədqiqatlarda kəndlərdə yaşayan qadınların, gənclərin və onların imkanları haqqında məlumatlar qeyd olunmayıb.

Fridrix Eberti Fondu (FES) tərəfindən 2023-cü ildə aparılmış tədqiqata əsasən, təhsil və işlə təmin olunmanın əlçatanlığı baxımından qeyri-bərabərlik qeydə alınır. Kəndlərdə yaşayan gənclər şəhərlərdə yaşayanlara nisbətən təhsillərini ali təhsil müəssisələrində daha az davam etdirirlər və təhsili dayandıran gənclər arasında çoxluq təşkil edirlər. Həmin araşdırmaya görə, Tbilisidə yaşayan gənclərin karyera inkişafı üçün kəndlərdə yaşayan gənclərdən daha çox imkanları var.

“Başqa şəhər və kəndlərdə yaşayan gənclərə nisbətən (hər qrupda 30%) Tbilisidə yaşayan gənclər daha çox işlə təmin olunublar (45%). Gürcüstanda qadınlara nisbətən daha çox gənc kişilər işlə təmin olunub (43%). Sorğuda iştirak edən qadınların təxminən dörddə biri (26%) işlə təmin olunub”, – araşdırmada qeyd olunub.

BMT-nin Qida və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatı FAO tərəfindən 2025-ci ildə hazırlanmış “Gürcüstanda kənd təsərrüfatı və kəndlərdə yaşayan milli gender profili” araşdırmasına əsasən, İstanbul Konvensiyasının həyata keçirilməsi haqqında Gürcüstanın nail olduğu tərəqqinin sonuncu müzakirəsi diskriminasiya problemini aydın şəkildə aşkar etdi və kəndlərdə yaşayan milli və ya etnik azlıqlara mənsub qadınlar, qızlar, xüsusilə isə uzaqda yerləşən kəndlərdə, dağlıq məntəqələrdə yaşayanların müdafiəsiz olduğu amilini diqqətə yetirdi.

FAO-nun araşdırması qadın və kişilərin rolunun, imkanlarının və kənd təsərrüfatında, Gürcüstanda kənd həyatında çatışmazlıqları müzakirə edir.

“Bu yerlərdə yaşayan qadınlar məlumatsızdırlar və xidmətlərə, imkanlara, iqtisadi gücləndirmə, işlə təmin olunma vasitələrinə əlçatanlıqları yoxdur. Hüquq-mühafizə orqanlarına qarşı etibarsızlıq var. Bu isə kənddə yaşayan, yardıma ehtiyacı olan qadınlara qarşı ya da ailəyə zorakılıq hallarında maneələr yaradır”, – araşdırmada qeyd olunub.

Qadın və qızların hüquqları üzrə işləyən yerli, beynəlxalq təşkilatlar da kəndlərdə yaşayan qızların şəhərlərdə yaşayanlara nisbətən az imkana sahib olduğunu etiraf edirlər.

Samirə İsmayılovanın qeyd etdiyinə görə, kəndlərdə yaşayan gənclərin, xüsusilə də qızların imkanlarının artırılması üçün yerlərdə gənclər mərkəzlərinin açılması böyük rol oynadı. Ancaq mərkəzlərin əksəriyyəti Gürcüstan hakimiyyəti və “Gürcü arzusunun” Parlamenti tərəfindən qəbul edilmiş qanunvericilik dəyişikliklərinə görə kəndlərdə işləyə bilmirlər, fəaliyyətlərini dayandırmalı olurlar. Bu isə qızların məruzələr dinləyəcəyi, bir-biri ilə söhbət edəcəyi, qeyri-formal təhsil alacağı məkanları əllərindən alır.

"Əlbəttə ki, icma mərkəzləri gənclərin şəxsi inkişafına böyük müsbət təsir göstərib. Onların böyük bir hissəsi beynəlxalq qrantların və yerli QHT-lərin dəstəyi ilə yaradılıb. Son iki ildə bu məkanlarda yaradılan yaxşı şeylərin praktik olaraq yoxa çıxdığını gördük. Bu gün icmada müxtəlif proseslərə qoşulan bir çox gənc qız-oğlanlar görürük. Dövlətin bu mərkəzləri dəstəkləmək siyasəti olsaydı və bu proses uzunmüddətli olsaydı, kəndlərdə vəziyyət daha yaxşı olardı", – Samirə İsmayılova qeyd edir.

Gürcüstandakı 3600 kənddən təxminən 250-də icma mərkəzləri var idi. İcma mərkəzlərinin əsas məqsədi yerli icmanın problemləri üzərində işləmək və vətəndaşlarla yerli özünüidarəetmə arasında bir növ əlaqə yaratmaqdır. İcma mərkəzləri həmçinin Marneuli və Bolnisidə də fəaliyyət göstərir.

Bolnisi və Marneuli qonşu rayonlar olsa da, bu bələdiyyələrdə icma təşkilatlarının yaradılması və fəaliyyət göstərməsi təcrübəsi bir-birindən xeyli fərqlənir. Samirə İsmayılovanın sözlərinə görə, Gürcüstanda öz hesabına icma mərkəzlərini maliyyələşdirən və yaradan yeganə bələdiyyə Bolnisi bələdiyyəsidir – bələdiyyə Bolnisi şəhərində, Kazreti qəsəbəsində, Naxiduri, Kvemo Bolnisi, Talaveri və Darbazidə icma mərkəzləri açıb.

Marneulidə fəaliyyət göstərən icma mərkəzlərinin böyük əksəriyyəti qeyri-hökumət təşkilatları tərəfindən açılıb və onların gəlirləri, fəaliyyətinin əsas mənbəyi beynəlxalq donorlardan alınan qrantlar olub. Qanunvericilik dəyişiklikləri səbəbindən onlar artıq qrant ala bilmirlər və işlərini adi formatda davam etdirə bilmirlər.

İcma mərkəzlərində kənd yerlərində yaşayan gənclər qeyri-rəsmi təhsil ala, ekologiya, kənd təsərrüfatının inkişafı, fərdi inkişaf və digər mövzularla bağlı layihələrdə iştirak edə bilirdilər. İcma mərkəzləri tez-tez qızlar üçün toplaşa, ümumi problemləri müzakirə edə və onları həll etməyin yollarını tapa biləcəkləri pulsuz bir məkana çevrilirdi. Mərkəzlər həmçinin gənclərə kompüter sahəsi, kitabxana və təlim prosesinə hazırlaşmağa kömək edəcək digər xidmətlər təklif edirdi.

Samirə İsmayılovanın sözlərinə görə, dövlət kənd yerlərində yaşayan gənclərin, xüsusən də qızların inkişafı üçün aydın siyasət hazırlamalı və icma təşkilatlarının nümayiş etdirdiyi yaxşı təcrübələrdən istifadə etməlidir.

---

Bizi Teleqramda izləyin! Yeni xəbərlər anında kanalda! Linkə daxil olub abunə olun!
Bizi WhatsAppda izləyin! Yeni xəbərlər anında kanalda! Linkə daxil olub abunə olun!

---

Digər maraqlı xəbərlər "Marneuli" radiosunun Facebook səhifəsində.
Bizi "Telegram"da izləyin.
Bizi "TikTok"da izləyin.
Bizi "İnstagram"da izləyin.
Bizi "X"da izləyin.
Şahidi olduğunuz hadisələri çəkib bizə göndərin! +995557994415

---

Gürcüstanın hər yerindən olan 22 onlayn media birləşdik ki, gec olmadan mübarizə aparaq.
Bu mübarizədə sənin dəstəyin həlledicidir. https://sinatle.media/

Müstəqil onlayn medianı dəstəkləmək üçün ianə et:
# GE76TB7548536080100013
# GE70BG0000000609775306

Repressiv rejim müstəqil onlayn medianı yox etməklə hədələyir. Bu real təhlükəni göstərmək üçün 22 media qurumunun vebsaytı müvəqqəti olaraq dayandırıldı. Bu simvolik addım “İşıq sönməməlidir” kampaniyasından əvvəl həyata keçirildi. Kampaniyanın məqsədi müstəqil medianı qorumaq üçün dəstəkçiləri birləşdirməkdir.