“Bilmirəm”, “eşitməmişəm”, “maraqlanmıram” – söhbət yerli özünüidarədən gedirsə, siz bu cavabları Marneuli küçələrində keçənlərdən tez-tez eşidə bilərsiniz. “Marneuli” radiosu tərəfindən keçirilən video sorğu göstərdi ki, yerli əhalinin bir hissəsi təkcə öz hüquqlarını deyil, hətta bələdiyyə meri kimdir və meriyanın hansı funksiyaları var – onu da bilmir. Bəzilərinin isə ümidsizlik hissi var və düşünürlər ki, özünüidarə insanların qayğısına qalmır. Bəziləri isə bu funksiyaları, məsələn, əməliyyatlara kömək etmək, pensiyaları ödəmək və ya sosial status verməyi yerli özünüidarənin səlahiyyəti hesab edir.


Bu yalnız məlumat çatışmazlığı deyil. Bu sistemli şəkildə yadlaşmadır, hansı ki, mütəxəssislər buna “formal demokratiya” deyirlər. Özünüidarəetmə Məcəlləsi vətəndaşlara petisiyalar vermək, o cümlədən Bələdiyyə Məclisinin iclaslarında iştirak etmək və merin hesabatını dinləmək imkanı verir. Lakin Marneulinin timsalında büdcə müzakirəsi prosesi illərdir, formal xüsusiyyət daşıyır. Meriya büdcə layihəsini veb-səhifədə yayımlayır və vətəndaşlara qanunla müəyyən edilmiş 10 günlük müddət ərzində rəy bildirmək imkanı verir, ancaq praktika göstərir ki, bu proses real iştirak olmadan həyata keçirilir. Cari il də belə oldu. Bu dövr ərzində vətəndaşlardan heç bir təklif daxil olmayıb.

İnsanların iştirakına nə maneə olur və niyə qanunla təmin olunmuş hüquqlardan istifadə olunmur? Bələdiyyələrin Demokratik İnkişafı Mərkəzinin direktoru, Maqda Popiaşvili bizimlə söhbəti zamanı bildirdi ki, vətəndaşlar əksər hallarda öz hüquqlarını tanımırlar, onlar iştirak üçün hansı alətlərə malik olduqlarını bilmirlər və müvafiq olaraq, onlardan istifadə edə bilmirlər. İkinci problem isə özünüidarələrin formal yanaşmalarıdır: onlar səlahiyyətlərini yalnız kağız üzərində həyata keçirir və vətəndaşların iştirakına fəal dəstək göstərmirlər. 

“Məcəllə həm öhdəlikləri, həm də hüquqları nəzərdə tutur. Lakin, təcrübədə, təəssüf ki, vəziyyət çox pisdir və bu, tək-tük bələdiyyələrlə məhdudlaşmır, faktiki olaraq illərdir, bütün Gürcüstanda eyni mənzərə müşahidə olunur. Vətəndaşlar öz hüquqlarını bilmirlər – birincisi, insanlar bu prosesdə iştirak etməyə maraq göstərmirlər, çünki ilk növbədə onu bilmirlər, bu isə təbiidir. İkincisi, bələdiyyələr, qanunun tələblərini yerinə yetirmək məcburiyyətində olsalar da, bunu formal şəkildə edirlər və hətta merin illik hesabatı – biz bəzən bunu görə bilirik – yenə də yalnız onun ətrafındakılarının, öz aparatının əməkdaşlarının qarşısında təqdim olunur, yəni merin bir il ərzində gördüyü işlərin təqdimatı kimi, elə deyilmi? Bu, nəticədə bizə həmin yadlaşma və məlumatsızlıq vəziyyətini yaradır, yəni insanlar bir problemləri olduqda kimə və necə müraciət edəcəklərini bilmirlər. Petisiya da əslində yaxşı mexanizmdir ki, insanlar öz təşəbbüslərini ortaya qoysunlar və ehtiyaclarını bu formada həll etsinlər. Ancaq insanlar əksər hallarda özünüidarənin və mərkəzi hökumətin hansı səlahiyyətləri olduğunu bilmirlər. Müvafiq olaraq, necə, nə cür və kimə müraciət etməli olduqlarını başa düşə bilmirlər”, – Maqda Popiaşvili deyir.

Yerli özünüidarənin əsas funksiyası əhalinin gündəlik problemlərinin həllidir. Elə bir hal olub ki, Marneulinin majoritar deputatı Zaur Darğallı Araflı kəndində əhaliyə su probleminin həll ediləcəyini vəd edib, bundan sonra bir vətəndaş sosial şəbəkədə ona təşəkkür edib və bu barədə paylaşım da edib.

Təbiidir ki, cəmiyyətdə sual yaranır. Bu zaman yerli hakimiyyət harada idi? Suyun təmin olunması yerli özünüidarənin məsuliyyətidir və əhaliyə yardım ilk növbədə onlara həvalə olunmalıdır, halbuki deputatın müdaxiləsi birbaşa vəzifəsindən daha çox siyasi addımı xatırladır.

Yerli özünüidarə mütəxəssisinin sözlərinə görə, vətəndaşlar və hakimiyyət arasında əlaqə əksər hallarda məhduddur. Onun bildirdiyinə görə, bu əlaqə əsasən dörd ildən bir – seçkilər zamanı aktivləşir. Məhz həmin vaxt vətəndaşın ehtiyacı hakimiyyət üçün prioritetə çevrilir. Digər vaxtlarda bələdiyyə nümayəndələrinin əhali ilə ünsiyyəti və onları fəallaşdırması faktiki olaraq baş vermir.

“Baxmayaraq ki, illərdir, mülki sektor da çox çalışır ki, vətəndaş fəallaşsın, heç nə alınmır, çünki bu, təktərəfli proses ola bilməz. Buna ikitərəfli istək və ikitərəfli hazırlıq lazımdır. Bələdiyyə orqanları bunun üçün hazır deyilsə, hətta fəal vətəndaşı olanı belə müəyyən şəkildə basdırmaq və onun fəallıq istəklərini əlindən almaq üçün hər şeyi edirlərsə, aydın olur ki, burada uğurdan danışmaq sadəcə mümkün deyil. Bu məhz onu göstərir ki, insanlar üçün, birinci növbədə, feysbukda və ya veb-saytda bir şey paylaşmaq onun çoxları tərəfindən görüləcəyi anlamına gəlmir, elə deyil? Merin nümayəndələri məlumatı çatdırmaq və daha sonra əhalidən meriyaya geri məlumat çatdırmaq üçün mövcuddur. Amma yalnız feysbukda və ya veb-saytda büdcə layihəsini yerləşdirib hər hansı təklif gəlməsini gözləsəniz, əlbəttə ki, heç bir təklif gəlməyəcək, çünki birincisi, əhali məlumatsızdır və ikincisi, büdcədə nə, necə və hansı formada yazıldığını ümumiyyətlə bilmir. Kim əhaliyə öyrədib, kim illər boyu işləyib ki, vətəndaş nə edə bilər, hansı dəyişiklikləri edə bilər, necə edə bilər, hansı təşəbbüsü irəli sürə bilər ki, bu büdcədə əks olunsun. Büdcə ilə bağlı, yeri gəlmişkən, çox yaxşı praktik nümunə illər əvvəl məhz Marneulidə olub, çünki o, iştirakçı büdcələşdirmə proqramı tətbiq olunan ilk yerlərdən biri idi”, – Popiaşvili bildirir.

Maqda Popiaşvilinin sözlərinə görə, yerli özünüidarə gündəlik mühitin yaxşılaşdırılmasına yönəlib. Vətəndaş proseslərdə iştirak etmədikdə, təbii olaraq, problemlər onları narahat etdiyi şəkildə nə müəyyənləşdirilir, nə də həll olunur. 

“Məcəllə birbaşa izah edir ki, özünüidarəetmə vətəndaşların hüququ və imkanıdır ki, öz ehtiyaclarını və onları narahat edən məsələləri özü həll etsin. Bunu ölkədə heç bir yerli hakimiyyət məmuru anlamayıb: özünüidarəetmə vətəndaşdır, məmur deyil, onu yalnız seçkilər zamanı vətəndaşlar müvəqqəti olaraq öz hüquqlarını, daha doğrusu, ehtiyaclarını həll etmək üçün işə götürür. Məhz buna görə də bizim özünüidarəetmədə və əhalinin rifahı ilə bağlı real problemlərimiz mövcuddur”.

Yerli özünüidarəetmənin fəaliyyətində mühüm rollardan birini merin nümayəndələri tutur. Lakin Maqda Popiaşvilinin sözlərinə görə, onlar tez-tez üzərlərinə qoyulan vəzifələri lazımi şəkildə yerinə yetirmirlər.

“Merin nümayəndələrinin əsas məqsədi, fəaliyyət sahəsi və funksiyası odur ki, ehtiyacların öyrənilməsi və nəzərə alınması üçün bir tərəfdən bələdiyyənin yeniliklərini əhaliyə çatdırsınlar, digər tərəfdən isə əhalinin ehtiyaclarını meriyaya çatdırsınlar. Lakin təəssüf ki, merin nümayəndələri tez-tez bu funksiyanı kifayət qədər yerinə yetirə bilmirlər. Əvəzində isə həqiqətdə onların işi olmayan funksiyanı mükəmməl yerinə yetirirlər. Seçkiləri nəzərdə tuturam. Yenə də, onlar hakim partiya üçün səslərin toplanmasını, vətəndaşlara təsir göstərməyi, təzyiq etməyi, tez-tez qorxutmağı, bəzən isə rüşvət verməyi və s. olduqca yaxşı bacarırlar”, – Popiaşvili deyir.

Mütəxəssislərin qiymətləndirməsinə əsasən, çıxış yolu mer nümayəndələrinin gücləndirilməsi və onların əhali ilə ünsiyyətdə olmasındadır. Nümayəndə yalnız “siyasi həlqə” olmamalı, xalqın gündəlik səsinə çevrilməlidir. Petisiyalar, iştirakçı büdcə və ictimai iclaslar isə kağız üzərində yazılmış hüquqlar olaraq qalmamalıdır. Bunlar vətəndaşın öz kəndini və ya icmasını birbaşa özü idarə etməsi üçün nəzərdə tutulan alətlərdir.

---

Bizi Teleqramda izləyin! Yeni xəbərlər anında kanalda! Linkə daxil olub abunə olun!
Bizi WhatsAppda izləyin! Yeni xəbərlər anında kanalda! Linkə daxil olub abunə olun!

---

Digər maraqlı xəbərlər "Marneuli" radiosunun Facebook səhifəsində.
Bizi "Telegram"da izləyin.
Bizi "TikTok"da izləyin.
Bizi "İnstagram"da izləyin.
Bizi "X"da izləyin.
Şahidi olduğunuz hadisələri çəkib bizə göndərin! +995557994415

---

Gürcüstanın hər yerindən olan 22 onlayn media birləşdik ki, gec olmadan mübarizə aparaq.
Bu mübarizədə sənin dəstəyin həlledicidir. https://sinatle.media/

Müstəqil onlayn medianı dəstəkləmək üçün ianə et:
# GE76TB7548536080100013
# GE70BG0000000609775306

Repressiv rejim müstəqil onlayn medianı yox etməklə hədələyir. Bu real təhlükəni göstərmək üçün 22 media qurumunun vebsaytı müvəqqəti olaraq dayandırıldı. Bu simvolik addım “İşıq sönməməlidir” kampaniyasından əvvəl həyata keçirildi. Kampaniyanın məqsədi müstəqil medianı qorumaq üçün dəstəkçiləri birləşdirməkdir.