Yusif, Pünhan və Tərxan – valideynlərinin onların təhsil haqqını ödəməsinə kömək etmək və gündəlik həyatda dövlət dilini mükəmməl mənimsəmək məqsədilə təkcə universitetin auditoriyalarında deyil, həm də işlədikləri mağaza piştaxtalarında təhsilə başlayan regiondan olan üç tələbədir.
Onlar 18 yaşında tələbə olmaqla yanaşı, məsuliyyəti də öz üzərlərinə götürməli olublar – özlərini maddi cəhətdən təmin etmək, ailələrini yük altına salmamaq və təhsil almaq şansını itirməmək.

1+4 proqramı, Sovet sistemindən bəri davam edən uğursuz inteqrasiya siyasətini dəyişdirmək üçün yaradılıb. İllər boyunca Gürcüstanda yaşayan etnik azərbaycanlılar və ermənilər yalnız rusdilli fakültələr vasitəsilə ali təhsil ala bilirdilər. Digər hallarda isə azlıqlar təhsillərini Azərbaycanda, Ermənistanda və ya Rusiyada davam etdirmək məcburiyyətində qalırdılar.

1990-cı illərdə Gürcüstan müstəqillik əldə etdikdən sonra Sovet sistemindən uzaqlaşma prosesi başladı. Bu mərhələdə həm etnik azlıqlar, həm də gürcülər üçün rus dili əvvəlki əhəmiyyətini itirdi. Dövlət qurumları tamamilə dövlət dilinə keçdi, lakin azlıqlar bu prosesdən kənarda qaldı – onların sistemli şəkildə inteqrasiyası baş vermədi. Gürcü dili tədrisi yetərincə effektiv deyildi. Buna görə də hətta yeni nəsil də danışıq dilində tez-tez rus dilindən istifadə edirdi. Rus dili artıq bir alternativ olmadıqda, azlıqlar dövlət sistemindən tamamilə kənarlaşdırılırdı.

Nəticədə azlıqların Gürcüstanda ali təhsillə əlaqəsi kəsildi. Xüsusilə də ali təhsil müəssisələrinin regional bölmələri ləğv edildikdən və “sadəcə diplom almaq” artıq mümkün olmadıqdan sonra. Vahid milli imtahan sistemi tətbiq edildikdə isə dövlət azlıqlara yeni yol təklif etdi – əhəmiyyətli güzəştlərlə ali təhsilə daxil olmaq.

1+4 proqramı abituriyentlərə nə təklif edir?

Dövlət etiraf edir ki, azlıqların yaşadığı kəndlərdə çox zaman gürcü dilini gürcüdilli abituriyentlərlə eyni səviyyədə öyrənməyə imkan verəcək nə uşaq bağçaları, nə də məktəblər mövcuddur. Buna görə də proqram çərçivəsində onlardan yalnız bir imtahan – ana dilində bacarıq testi tələb olunur. Bu imtahandan uğurla keçən abituriyent bir illik intensiv gürcü dili kursu keçdikdən sonra istədiyi fakültəyə qəbul ola bilər.

Dövlət maliyyələşdirməsi yalnız 400 tələbəyə şamil olunur. Qalan tələbələr isə gürcü dili kurslarının haqqını özləri ödəməli olurlar.

Mövcud çatışmazlıqlara baxmayaraq, kəndlərdə yaşayan gənclərə hələ də təhsil almaq imkanı yaradılır. Lakin bu yol asan deyil. Şəhərə köçmək, təhsil almaq, kirayə mənzil tutmaq və digər gündəlik xərclər ailələr üçün ciddi çətinlik yaradır. Nəticədə tələbələr dərslə yanaşı işləməyə məcbur qalırlar.

Yusif, Pünhan və Tərxan da bu tələbələrdəndir. Onlar üçün mühazirələri buraxmaq çox zaman seçim deyil, zərurətdir – çünki işləməli və təhsil haqlarını özləri ödəməlidirlər.

Bu üç tələbənin hekayəsi, onların etnik azlıq nümayəndələri olmalarına baxmayaraq, nadir hal deyil. Gürcüstanda ali təhsil almaq imkanı, xüsusilə də paytaxtdan uzaqda yaşayan gənclər üçün çətinliklərlə doludur.

Regionlardan gələn tələbələr üçün yüksək kirayə haqqı, yaşayış xərcləri və oxuyarkən işləməyə məcbur edən sosial-iqtisadi təzyiqlər təhsili çətinləşdirir. Bütün ailələr uşaqlarını yalnız təhsilə fokuslana biləcək şəraitlə təmin etmək imkanına malik deyillər.

Bu problemin miqyası 2021-ci ildə professor Mzia Şelianın apardığı araşdırma ilə də təsdiqlənir. Araşdırmaya əsasən:
• İşləyən tələbələrin yalnız 35%-i mütəmadi olaraq mühazirə və seminarlarda iştirak edir;
• 37%-i tədris prosesində yalnız qismən iştirak edir;
• Demək olar ki, 24%-i isə mühazirələri tamamilə buraxır və yalnız aralıq və buraxılış imtahanları üçün universitetə gəlir.

Tədqiqat göstərir ki, iş saatları, iş şəraiti və müddəti tələbələrin akademik fəaliyyətinə birbaşa təsir göstərir. Tələbə işə nə qədər çox vaxt ayırırsa, tədris prosesində tam iştirak etmə ehtimalı bir o qədər azalır. Nəticədə uğursuz imtahanlar və zəif akademik göstəricilər adi hala çevrilir.

“Gürcüstanda işləyən tələbələr: Təcrübələr və problemlər” adlı tədqiqat respondentləri etnik mənsubiyyətə görə ayırmasa da, nəticələr həm azlıqlara, həm də ümumilikdə regiondan olan tələbələrin qarşılaşdıqları sistemli çətinlikləri aydın şəkildə göstərir.

"Bildiyiniz kimi, etnik azlıqlar əsasən kənd tipli evlərdə sıx məskunlaşıblar. Universitetlərə qəbul olanların 90% kəndlərdəndir. Bu adamların Tbilisidə qalmaq, yaxud başqa hansısa imkanları yoxdur. Ailələrinin də orada evi yoxdur və s. Ona görə də kirayə qalmalı olurlar. Kəndlərdəki, regionlardakı iqtisadi vəziyyəti isə yaxşı bilirik. Qəbul olduqdan sonra ailələr uşaqlarına maddi kömək edə bilmirlər. Gənclər bu xərcləri özləri qarşılamalı olurlar. Xərclər isə günü gündən artır. Buna görə də gənclər müxtəlif istiqamətlərdə işləməli olurlar. Mənim tanıdığım tələbələrdən əksəriyyəti işləyir və çoxusu heç təhsilə qayıtmağı düşünmür də. Çox çətindir, bu vəziyyətdə tələbə demək olar ki, tək qalır", - Aytac Xəlilli bildirir. 


Mülki fəal və “Salam” platformasının üzvü Aytac Xəlilli bildirir ki, Gürcüstanda 1+4 proqramına daxil olan tələbələrin ehtiyaclarını və problemlərini qiymətləndirən hər hansı tədqiqat mövcud deyil. Onun sözlərinə görə, bu informasiya boşluğu səbəbindən ümumi mənzərəni statistik olaraq qiymətləndirmək mümkün deyil:

“Biz nə qədər etnik azlığın qeydiyyatdan keçdiyi, nə qədərinin məzun olduğu, neçə nəfərin məktəbi tərk etdiyi və ya niyə təhsilini yarımçıq qoyduğu barədə heç bir məlumata malik deyilik. Burada real maraq yoxdur və buna görə də siyasi iradə də yoxdur. Rəqəmlər barədə danışa bilmədiyimiz üçün baş verənləri tam görə bilmirik,” – deyə Xəlilli qeyd edir.

O bildirir ki, tələbələrin vəziyyətini yalnız bu gün müşahidələr əsasında qiymətləndirmək olar. Aytacın sözlərinə görə, işləyə-işləyə təhsil almaq yalnız fiziki baxımdan deyil, həm də akademik nəticələrə birbaşa təsir baxımından çətindir:

“Tələbələrə dəstək mexanizmləri yoxdur. Tez-tez alınan təhsil həm tələbələrin, həm də mühazirəçilərin özü tərəfindən keyfiyyətsiz kimi dəyərləndirilir. Mühazirəçilər özləri deyirlər ki, tələbələr mühazirələrə gəlirlər, lakin bütün gecəni işlədikləri üçün tez-tez auditoriyada yuxuya gedirlər.”

Onun fikrincə, tələbələr nəinki əlavə təlim və seminarlarda, bəzən hətta adi mühazirələrdə belə iştirak edə bilmirlər.

1+4 proqramı 2010-cu ildən fəaliyyət göstərir və etnik azlıqlara vahid milli imtahan sisteminin sadələşdirilmiş modeli ilə ali məktəblərə daxil olmaq imkanı yaradır. Tələbələr yalnız ana dili üzrə bacarıq imtahanı verirlər, daha sonra bir il ərzində gürcü dili, növbəti dörd il isə əsas ixtisas üzrə akademik təhsil alırlar.

Aytacın sözlərinə görə, proqramın 15 illik mövcudluğuna baxmayaraq, hələ də onun nəticələri ilə bağlı hərtərəfli qiymətləndirmə aparılmayıb. Nə uğurlu məzunların sayı, nə də qəbul göstəricilərinin dinamikası və keyfiyyəti məlumdur:

“Bir neçə həftə əvvəl təhsil naziri bildirdi ki, gənclərin 93%-i gürcü dilini yaxşı bilir və bu fonda 1+4 proqramı artıq öz mənasını itirə bilər. Amma bu rəqəmin haradan qaynaqlandığı, araşdırmanın necə və kim tərəfindən aparıldığı məlum deyil. Əgər məlumat varsa, problemin təhlili üzərində ciddi işləməlidirlər. Əgər məlumat yoxdursa, o zaman proqramın ləğvi barədə danışmaq düzgün deyil.”

Mayın 5-də “Gürcü Arzusu” partiyasının üzvü, Parlamentin Təhsil, Elm və Gənclərlə İş üzrə Komitəsinin sədri, hazırkı təhsil naziri Qivi Mikanadze komitənin iclasında Barışıq və Vətəndaş Bərabərliyi Nazirliyinin araşdırmasına istinad edib. Araşdırmaya əsasən, qeyri-gürcüdilli əhalinin 93%-i gürcü dilini yaxşı bilir.

Barışıq və Vətəndaş Bərabərliyi üzrə Dövlət Naziri Aparatından “Marneuli” radiosuna verilən məlumata görə, təhsil nazirinin istinad etdiyi araşdırma əsasında Barışıq və İnteqrasiya üzrə Dövlət Strategiyasının aralıq qiymətləndirmə sənədi hazırlanıb. Bu sənədin 2025-ci ilin sonunda dərc olunması planlaşdırılır. Hazırda sənəd ictimaiyyət üçün açıq deyil.

Bu o deməkdir ki, rəsmi bəyanatlar hələ dərc olunmamış, heç bir ekspertin, tələbənin və ya ictimaiyyət nümayəndəsinin tanış olmadığı araşdırmaya əsaslanır.

---

Bizi Teleqramda izləyin! Yeni xəbərlər anında kanalda! Linkə daxil olub abunə olun!
Bizi WhatsAppda izləyin! Yeni xəbərlər anında kanalda! Linkə daxil olub abunə olun!

---

Digər maraqlı xəbərlər "Marneuli" radiosunun Facebook səhifəsində.
Bizi "Telegram"da izləyin.
Şahidi olduğunuz hadisələri çəkib bizə göndərin! +995557994415

---