"Beynəlxalq Sülh və Rifah üçün Tramp Marşrutu" (TRIPP) artıq icra mərhələsinə daxil olub. Bunu Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan aprelin 15-də açıqlayıb. Layihə Azərbaycanı Ermənistan ərazisindən keçməklə Naxçıvan eksklavı ilə birləşdirəcək. Marşrut həm də Asiyanı Avropa ilə birləşdirən Orta Dəhlizin mühüm hissəsinə çevriləcək. TRIPP Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsindən sonra mümkün dönüş nöqtəsi sayılır.

Ancaq layihənin reallaşması yolunda əngəllər çıxa, ABŞ və İsrailin İranla davam edən müharibəsi Vaşinqtonun bu layihəni gerçəkləşdirmə imkanlarını zəiflədə bilər.


"Carnegie Europe" təşkilatından Tomas de Vaal AzadlıqRadiosunun jurnalisti Ülviyyə Əsədzadəyə müsahibəsində deyir ki, münaqişə davam etdiyi müddətdə ABŞ personalının tədqiqat, təhlükəsizlik və ya nəzarət məqsədilə İran sərhədinə yaxın ərazilərdə yerləşdirilməsi çətin olacaq. Bu isə layihənin praktik mərhələyə nə qədər tez keçə biləcəyi ilə bağlı ciddi suallar yaradır.

İki əsas səbəb
Təhlilçinin fikrincə, ilk mərhələdə TRIPP ətrafında müsbət dinamika var idi, amerikalılar layihəni fəal şəkildə irəli aparırdılar. Vitse-prezident Cey Di Vensin regiona səfəri iki ölkə ilə ikitərəfli münasibətləri gücləndirdi. Məqsəd dəmir yolunu Trampın ikinci prezidentlik müddətinin sonuna - 2028-ci ilə qədər əsasən başa çatdırmaqdır.

"Təəssüf ki, İran müharibəsi prosesi iki səbəbdən çətinləşdirir. Birincisi, İranla münaqişə getdiyi müddətdə amerikalıların tədqiqat və ya nəzarət məqsədilə sərhədə yaxın ərazilərdə işləməsi çox təhlükəlidir. İkincisi, TRIPP üçün özəl maliyyə cəlb etmək istəyirlər. ABŞ ilkin olaraq təxminən 400 milyon dollar ayırıb, amma daha böyük həcmdə işlər üçün özəl investisiya lazımdır. İranla sərhədə çox yaxın bir layihəyə investor cəlb etmək isə daha çətin olacaq.

Beləliklə, çox şey İranla münaqişənin gedişatından asılıdır. Münaqişə nə qədər uzansa, alternativ marşrut ideyaları bir o qədər aktivləşə bilər. Ötən həftə Bakı ilə Moskva arasında müəyyən yaxınlaşmanın başlamasını təsadüfi saymıram. Gürcüstan hələ də əsas tranzit marşrut olaraq qalır. Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevin Gürcüstana səfəri də təsadüfi olmaya bilər", – Tomas de Vaal vurğulayır.


"İran daha əvvəldən TRIPP-ə qarşı çıxıb. Tehran bu layihəni əngəlləmək üçün nə edə bilər? Davam edən müharibə onun təsir imkanlarını dəyişibmi?" Bu suala cavabında təhlilçi Naxçıvan hava limanı yaxınlığına düşən bir neçə dronun yaratdığı reaksiyanı xatırladır: "Sadəcə bir-iki dron belə təhlükə hissi yaradır və bu artıq problemlərə səbəb olur".

Onun sözlərinə görə, İranda müxtəlif ssenarilər mümkündür: "ABŞ ilə münaqişə davam edə, sərt xətt tərəfdarları hakimiyyətdə qala, yaxud daxili qeyri-sabitlik və iğtişaşlar baş verə bilər. Bu ssenarilərin hamısı TRIPP ilə bağlı narahatlıqları artıracaq".

"Rusiya bütün variantları nəzərdən keçirir"
Rusiyanın TRIPP-ə münasibətinə toxunan Tomas de Vaal deyir ki, Moskva hər məqamı diqqətlə izləyir və maksimum fayda götürməyə çalışır: "Əgər TRIPP reallaşsa, Rusiya bundan faydalanmaq, hətta amerikalılarla əməkdaşlıq etmək istəyəcək. Əminəm ki, bu mövzuda müzakirələr artıq aparılıb. Əgər problemlər yaranarsa, Rusiya deyə bilər: "Bizə arxalana bilərsiniz, İranla daha yaxşı münasibətlərimiz var". Yəni, Rusiya bütün mümkün variantları nəzərdən keçirir".

Bəs, İran müharibəsi ABŞ-nin diqqətini TRIPP-dən yayındırırmı? Təhlilçi bunun belə olmadığını, marşrutun Tramp administrasiyası və şəxsən prezident Donald Tramp üçün çox önəmli olduğunu qeyd edir: "Layihə onun adını daşıyır, bu, böyük prestij məsələsidir. Yəni, Vaşinqtonun layihəni reallaşdırmaq üçün güclü motivasiyası var.


TRIPP-in maliyyə çatışmazlığı ilə üzləşmə riskinə gəlincə, Tomas de Vaal bildirir ki, Sünikdən Naxçıvana qədər cəmi 42 kilometrlik dəmir yolu üçün maliyyəni müxtəlif mənbələrdən tapmaq mümkündür. Bu, Azərbaycan və Türkiyə kimi regional oyunçular, Körfəz ölkələri, ABŞ, Avropa İttifaqı və beynəlxalq maliyyə qurumları ola bilər: "TRIPP-dən kənar layihələr daha problemlidir. Məsələn, Qars-Dilucu dəmir yolu təxminən 2.5 milyard dollara başa gələ bilər. Dağlıq relyef və tunellər bu məbləği artıra bilər. Amma TRIPP üçün maliyyənin tapılacağına əminəm".

Azərbaycanın Paşinyanın güclənməsini istəyirmi?
İyunun 7-də Ermənistanda parlament seçkiləri keçiriləcək, baş nazir Nikol Paşinyan yenidən seçilməyə çalışır. Moskva ilə illərdir gərginlik yaşanır, Qarabağ məsələsinə görə daxili tənqidlər səslənir. Qərb Rusiyanın mümkün təsirini azaltmaq üçün yetərincə iş görürmü? Tomas de Vaalın fikrincə, Qərb pərdəarxası kifayət qədər ciddi işlər görür. Məsələn, Fransa və ABŞ-nin təhlükəsizlik dəstəyi Paşinyanın fiziki mühafizəsini təmin edir. Rusiyanın Ermənistandakı səylərini isə təhlilçi çox da uğurlu saymır, bundan ötrü güclü müxalifət lazımdır, amma belə bir qüvvə yoxdur.

"Azərbaycan üçün də maraqlı sual budur ki, Bakı Ermənistanda güclü rəhbərliyin olmasını istəyirmi? Bəziləri "bəli" deyir, digərlərinin fikrincə, daha güclü Paşinyan daha müstəqil və Qərbə yaxın olar və bu da Azərbaycan üçün problemlər yaradar. Ümumilikdə isə, Paşinyan ciddi qələbə qazanmasa, təəccüblənərəm", – deyə Tomas de Vaal fikrini yekunlaşdırır.

Mənbə: Azadlıq Radiosu

---

Bizi Teleqramda izləyin! Yeni xəbərlər anında kanalda! Linkə daxil olub abunə olun!
Bizi WhatsAppda izləyin! Yeni xəbərlər anında kanalda! Linkə daxil olub abunə olun!

---

Digər maraqlı xəbərlər "Marneuli" radiosunun Facebook səhifəsində.
Bizi "Telegram"da izləyin.
Bizi "TikTok"da izləyin.
Bizi "İnstagram"da izləyin.
Bizi "X"da izləyin.
Şahidi olduğunuz hadisələri çəkib bizə göndərin! +995557994415

---

Gürcüstanın hər yerindən olan 22 onlayn media birləşdik ki, gec olmadan mübarizə aparaq.
Bu mübarizədə sənin dəstəyin həlledicidir. https://sinatle.media/

Müstəqil onlayn medianı dəstəkləmək üçün ianə et:
# GE76TB7548536080100013
# GE70BG0000000609775306

Repressiv rejim müstəqil onlayn medianı yox etməklə hədələyir. Bu real təhlükəni göstərmək üçün 22 media qurumunun vebsaytı müvəqqəti olaraq dayandırıldı. Bu simvolik addım “İşıq sönməməlidir” kampaniyasından əvvəl həyata keçirildi. Kampaniyanın məqsədi müstəqil medianı qorumaq üçün dəstəkçiləri birləşdirməkdir.