“Gəlinciklərlə oynayırdım və birdən-birə mən ailə qurmağa məcbur edildim”, — 15 yaşında evləndirilən Marneulili qadın söhbətinə belə başlayır. Yetkinlik yaşına çatmamış şəxslərin evləndirilməsi yalnız statistika deyil. Bu qorxu, utanc, özünlə mübarizə və uyğunlaşma haqqında hekayələrdir ki, əksər hallarda normaya çevrilir, səni istəmədiyin yerdə olmağa məcbur edir.

İllər ərzində zorakılığın qurbanı olan Marneulili qadından gizliliyi qorumaq vədi ilə şərh aldıq. O, bu barədə yüksəkdən danışmağa qorxur, məhz buna görə də məqalədə onun kimliyini açıqlamamağımızı istədi.

“Anamdan dəfələrlə xahiş etdim ki, məni geri aparsın, burada qala bilməyəcəyəm, ancaq məni geri aparmaq onun üçün utanc idi. Deyirdi ki, adına ləkə gələcək, sənə necə baxacaqlar? Mənim yaxınlarım da eynisini fikirləşirdilər. Həmişə əl-ayağı bağlanmış kimiydim, amma sanki uyğunlaşmışdım. Ərimdir, uşaqlarım var. Həyat yoldaşım özü də görürdü ki, bunların hamısına uyğunlaşmışam, ancaq çox aqressiv oldu. Uşaqlarıma aqressiya göstərməyə başladı, siqaret də çəkməyə başlamışdı. Elə həmin an düşündüm ki, onunla birlikdə yaşamaq istəmirdim. Yenə anamla danışdım, anam qohumları ilə danışdı və dedilər ki, ayıbdır, uşaqlara valideyn lazımdır. Neçə ildir, oradasan, səbr et, bizim müdaxiləmiz vəziyyəti daha da pisləşdirə bilər”, – gizli müsahibimiz bildirir.

Ani (ad dəyişdirilib) üçün erkən yaşda evlilik çoxsaylı problemlərin başlanğıcı olub. Yoxsulluq, müstəqilliyinin olmaması, psixoloji, emosional, fiziki zorakılıq onun gündəliyinə çevrilib. Ailəsinin, ictimaiyyətin və utanc qorxusunun fonunda öz vəziyyəti barədə ucadan danışa bilmədi. Sanki sükut onun üçün yeganə seçim idi. Keçid məqamı isə məhz o zaman gəlib ki, onun övladı böyüyüb və atasının zorakı hərəkətini dərk edib.

“Hər şeyin bitdiyini düşünürdüm. Mən vəziyyətə uyğunlaşmışdım, ancaq böyüyüb 15 yaşa çatan övladım heç cür uyğunlaşmırdı. Atasının hərəkətindən utanırdı, uşaqlara da, mənə də zorakılıq edirdi, ailədə hər şeyi görürdük. Övladım bunların hamısını məndən yaxşı analiz etdi, dönüş nöqtəsi bu idi ki, bir dəfə ərim uşağa kompüter atdı, o qədər bezmişdi, – ana, sənin kimi bunların hamısına dözməyəcəyəm, mən sənin kimi “güclü” ola bilmərəm. Bilirəm ki, onsuz da bunların hamısına bizə görə dözürsən, başa düşmürsən ki, övladlarının gələcəyini öldürürsən – dedi. Uşaq evdən getməyi düşünəcək dərəcəyə çatmışdı. Bilmirəm bunu necə deyə bilərdim, amma bizim ailədə zorakılıq övladımı gücləndirdi. Bax, bu 15 yaşlı uşaq yenə də cəsarət etdi və lazım olan yerə zəng vurdu, polis gəldi, ərim hər şeyi etiraf etdi, and içirəm, ondan sonra mən rahat nəfəs aldım. Mən həqiqətən düşünürdüm ki, hər şey bitdi, amma uşaq bu addımı atanda mən rahat nəfəs aldım. Bilirsiniz, beynim də aydınlandı? Onda hər şeydən qorxurdum, indi heç nədən qorxmuram. Həmin illəri xatırlamaq da istəmirəm, heç vaxt heç kimin doğum gününə getməmişəm, sonuncu dəfə 14 yaşım olanda ad günümü keçirmişdim, yadımdadır, onda ən xoşbəxt insan idim”, – o, deyir.

Anini övladının hərəkəti xilas edib, amma keçmişin yükünü bu günə qədər daşıyır. Həyatını dəyişən həmin ilk addım haqqında tez-tez düşünür. Məcburi evlilik təhsil, öz arzuların gerçəkləşdirmək və sosiallaşmaqdan onu məhrum edib.

“Məni ərə verdikləri vaxt geri qayıtsa idi, həqiqətən etiraz etmək üçün hər şey edərdim. Təhsil alardım, özümün qərar verə biləcəyim, analiz bacarığımın olması, heç olmasa müstəqil olmağım üçün elementar olanı öyrənərdim. Heç kim mənə maddi dəstək göstərmirdi, gigiyenik ləvazimatlar almaq üçün anamdan gizlin pul alırdım, yoxsa ki, ərim məndən pul istəyirdi, kredit götürməyə də məcbur etmişdi. Ödəyə bilmirdi, banka kimə nə bağışlayar, getdim torpaqda işlədim, elə əzab-əziyyətlə ödəyirdim, heç xatırlamaq da istəmirəm. Torpaqdan başqa heç yerdə işləməyə izin vermirdi və gündəlik aldığım 30 larini də əlimdən alırdı.”
Bizimlə gizliliyi qorumaq şərti ilə söhbət edən müsahibimiz deyir ki, qorxusundan – kömək üçün müraciət edə biləcəyi heç kiminin olmadığını başa düşəndə daha da güclənən qorxudan səsini çıxara bilməyib. Ona kimin dəstək ola biləcəyi barədə məlumatı olmayıb.

“Burada müraciət edə biləcəyim nə isə olsa mütləq edərdim, ancaq bunu heç kimin heç nəyi bilməməsi şərtilə edərdim. Həqiqətən heç nə bilmirdim, telefonum da yox idi. Telefon almaq imkanım nə gəzirdi. Hamıya demək istəyirəm ki, çıxılmaz vəziyyət yoxdur, səslərini çıxarsınlar, öz arzuları üçün mübarizə aparsınlar. Mən təhsil də ala bilmədim, uşaqlığımı da əlimdən aldılar. İndi sürücülük vəsiqəsi almaq istəyirəm və bu məqsədə çatacağım günü gözləyirəm. İşləməyə də başladım, övladımın birinə “İphone 15” aldım. Mən arzulayırdım və yoxum idi, indi onlara ikiqatını etməyə çalışıram”, – o, bildirir.

Marneulidə zorakılıq qurbanları üçün mövcud olan xidmətlər kifayət qədər məhduddur. Yeganə məkan “Böhran mərkəzi”dir. 2024-cü il ərzində buraya yalnız 16 nəfər Marneulili qadın müraciət edib. Bu polisdə, statistikada görünən göstəricilərə uyğun gəlmir. Onlarda zorakılıq hallarının göstəriciləri kifayət qədər yüksəkdir. Bu məlumatsızlığın, eləcə də xidmətlərin əlçatanlığı ilə bağlı real çətinlikləri göstərir.

Əhalinin aşağı səviyyədə müraciət etməsi yalnız məlumatın az olmasını göstərmir. Problem kifayət qədər dərindir. Əksər hallarda qadınlara mühit imkan vermir ki, ucadan danışsınlar, yaxud çıxış yolu tapsınlar. Psixoloq Maia Tsiramua bunu ictimaiyyətdə kök salmış, qadının seçim hüququnu əlindən alan, xüsusilə yetkinlik yaşında ona uyğun olmayan məsuliyyəti yükləyən mədəni və sosial gözləntilərlə əlaqələndirir.

“Yeniyetmə yaşına uyğun olmayan rolu, məsuliyyəti yerinə yetirdiyi boyunduruq altında olmamalıdır. Eləcə də fizioloji, emosional və psixoloji baxımdan hazır olmadığı funksiyanı yerinə yetirməməlidir. Uşaqların bu vaxt başqa tələbləri var. Buna görə onlar əksər hallarda zorakılıq qurbanı olurlar və sonra bunların hamısına uyğunlaşırlar. Bu yalnız onun həyatına, təhsilsiz qalmasına, sosial baxımdan yoxsullaşmasına, ünsiyyət qurmamasına, dostlarının olmamasına, peşəsinin olmamasına və s. təsir etmir. Uşaq usağı böyüdə bilməz. Heç esmosional, fizik olaraq da buna dözə bilməz. Sizin danışdığınız hadisə yaxşı göstərir ki, təhsilin nə dərəcədə əhəmiyyəti var. Bu halda övlad dərk edib və bu ailə travmasının qarşısına keçib. Mən bunu travma adlandırıram. Erkən evlilik psixoloji travmadır, bu yalnız həmin nəsildə qalmır, növbəti nəsillərə də ötürülür. Çoxşaxəli problemdir”, – Maia Tsiramua bildirir.

Psixoloqun sözlərinə görə, psixoloji travmanın yaranma səbəblərindən biri məhz qadının seçim azadlığını əlindən alan ictimai təzyiqdir. Xüsusilə patriarxal mühitdə, qadının rolu birmənalı olaraq “evdarlıq” və “analıq” ilə əlaqədardır. Bu hal qadının başqa növ uğurlarını görünməz edir. 

“Qadının bütün mahiyyətini onda görürsən ki, əgər o, ana deyilsə, evdar deyilsə, qüsurludur. Bu böyük ədalətsizlikdir və ictimai rəy buna təsir edir. Utanc insanda çox dərin kök salan hissdir. Utanmamaq, tez-tez başqalarının ona boşanmış qadın olduğunu deməsinin qarşısını almaq üçün insan əlindən gələni edir. Tamamilə anormal normalara görə, insanlar tez-tez toksik mühitdə qalmaq və ictimai rəyin qurbanı olmaq məcburiyyətindədirlər. Bütün növ cəmiyyətlər üçün, cinsindən asılı olmayaraq, insanın öz qabiliyyətlərini inkişaf etdirmək və reallaşdırmaq imkanının olması prioritet olmalıdır. Elm adamı, yazıçı, həkim kimi nə qədər uğurlu qadın itirilib, çünki ailələri və cəmiyyət onların bu rola sahib olması qərarına gəlib", – psixoloq deyir.

Maia Tsiramua hesab edir ki, qadınlar təhlükəsiz və dəstəklə dolu mühit yaratmalıdırlar, öz problemləri barədə sərbəst, ucadan danışa bilməlidirlər. Onun sözlərinə görə, məhz icmanın fəal iştirakı və dəstəyi zorakılıq qurbanı olan qadınların bərpasında, onların uğurlu sosial inteqrasiyası prosesində qərarverici amildir.

“İnsana cəsarət və ona dəstək verəcək mərkəzlərə getmək üçün hər cür şərait yaradılmalıdır. Əgər müraciət göstəricisi aşağıdırsa, bu insanların bu addımı atmağa cəsarət etmədiyini göstərir. Təhsil, informasiya və ictimaiyyətin dəstəyi çox önəmlidir. Məni dəstəkləyəcək ən azı üç-dörd nəfərin olduğunu biləndə, daha qətiyyətlə gedəcəyəm. Qadınlar həqiqətən nədən qorxurlar? – Onsuz da heç bir şey alınmayacaq, gizlilik pozulacaq. Bu sistem məni qoruya bilməyəcək və bu problemlər daha da dərinləşəcək. Hərdən bu qorxular vəziyyətə çox uyğundur. Çünki dövlət qurumları nümayəndələrinin rollarını dəqiq yerinə yetirə bilmədiyi çox hallar bilirik. Bu yalnız kiminsə cəsarət etməməsinə və ya məlumatının olmamasına görə baş vermir. Əksər hallarda bu etibar olmadığına, çox sayda pis təcrübələr olduğuna görə baş verir. Bu qadına daha çox mane olur və onsuz da yaşadığı əzab-əziyyətin on qat artmasını, əlində olan hüquqların da əlindən alınmasını istəmir”, – Tsiramua bildirir.

Yerli səviyyədə qadınlara dəstək göstərilməsinin qayğısına qalacaq ən mühüm qurum bələdiyyədir. Ancaq onlar əsasən yalnız istiqamətləndirmə funksiyasını yerinə yetirirlər. Marneuli meriyasının 60 milyon lari həcmindəki büdcəsində isə zorakılıq qurbanı olan qadınlara xidmət göstərmək üçün ayrılmış konkret maddə tapa bilməzsiniz.

Yerli səviyyədə qadınların dəstəklənməsinə cavabdeh olan əsas orqanlardan biri bələdiyyədir. Marneuli Meriyası artıq ikinci ildir ki, uşaq sahibi olan zorakılıq qurbanı qadınlar üçün bir proqram həyata keçirir, lakin bu proqramdan indiyədək heç kim yararlanmayıb. Yerli özünüidarəetmə orqanı səbəb kimi müraciətlərin olmamasını göstərir.

Elə həmin proqramın şərtlərinə əsasən, yardım Marneuli bələdiyyəsinin ərazisində qeydiyyatda olan və zorakılıq qurbanı olan, azyaşlı övladı və ya övladları olan qadına göstərilə bilər. Maliyyə dəstəyi 3 ay müddətində aylıq 300 lari təşkil edir.

Təqdim olunmalı sənədlər:

• Azyaşlının qanuni nümayəndəsi olan şəxsin – yəni ananın Marneuli Bələdiyyəsinin meri adına yazılmış ərizəsi;
• Ərizəçinin şəxsiyyət vəsiqəsinin surəti;
• Azyaşlı uşağın / uşaqların doğum haqqında şəhadətnaməsinin surəti;
• Azyaşlının qeydiyyatda olduğu ünvanla bağlı arayış;
• Marneuli Bələdiyyəsinin Uşaq və Ailə üzrə Sosial İşçisinin ailənin vəziyyəti ilə bağlı hazırladığı qiymətləndirmə hesabatı və ya zorakılıq faktını təsdiqləyən Tövsiyə məktubu – bu sənəd Dövlət Qayğı və İnsan Alveri Qurbanlarına Yardım Agentliyindən alınmalıdır.

---

Bizi Teleqramda izləyin! Yeni xəbərlər anında kanalda! Linkə daxil olub abunə olun!
Bizi WhatsAppda izləyin! Yeni xəbərlər anında kanalda! Linkə daxil olub abunə olun!

---

Digər maraqlı xəbərlər "Marneuli" radiosunun Facebook səhifəsində.
Bizi "Telegram"da izləyin.
Şahidi olduğunuz hadisələri çəkib bizə göndərin! +995557994415

---